YALIYOMO

Ufugaji wa kuku ni moja kati ya njia madhubuti katika kupunguza umasikini kwa jamii zetu za kitanzania. Kaya nyingi zimekuwa zikijihusisha na kilimo na ufugaji usio na tija kiasi kwamba malengo na mpango mkakati wa MKUKUTA,KILIMO KWANZA pamoja na MATOKEO MAKUBWA SASA hayajafikiwa ikilinganiswa na makusudio na makisio ya ukuaji wa uchumi, mwananchi wa hali ya chini.

Jina la nchi (Tanzania) Mwaka	2011	2012	2013	2014
Kipato/Siku	740.4	827.5	910.4	955.1

(http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD)

Kwa mtiririko wa vipato hivyo kwa siku tangu mwaka 2011 hadi 2016, mwananchi wa kawaida anauwiwa vigumu sana katika kutimiza mahitaji yake ya msingi ya siku, kutokuwa na uwezo wa kusomesha watoto na kutokupata huduma bora za kiafya. Kwa mtazamo huu, jamii zetu kushirikiana na taasisi za kiserikali na zisizo za kiserikali ni lazima kuangazia katika utoaji wa elimu ya ujasiliamali mdogo mdogo kwa jamii na kuwapa msaada wa kitaalamu ili kutimiza adhma ya kupunguza umasikini nchini.

Kuku wa asili ambao wamekuwa wakifugwa kwa mazoea katika maeneo mengi ya Tanzania ni suluhu tosha la umasikini ikiwa watafugwa kwa kuzingatia kanuni bora za ufugani pamoja na uwezeshaji wa ushauri wa kitaalamu. Pia kwa ufugaji bora wa kuku wetu wa asili, vijana watajipatia ajira, kupunguza uzururaji na kujipatia kipato kwa ajili ya kuendesha maisha yao wenyewe.

Pia serikali itakuwa na uwezo wa kukusanya kodi kwa wingi kwa kupitia waajiriwa katika mashamba ya kuku,usafirishaji wa mazao ya kuku, dawa na leseni za biashara.

Ufugaji wa kuku wa asili unaweza kupunguza tatizo la upungufu wa vyakula vyenye viini lishe vya protini nchini hususani vitokanavyo na wanyama au ndege. Ongezeko la watu limekuwa kubwa hadi kufikia zaidi ya milioni 40. Ongezeko hilo halilingani na kasi ya uzalishaji wa chakula kulingana na sense ya wanyama ya mwaka 2010. Ulaji wa nyama kwa kila raia kwa mwaka umekuwa mdogo zaidi ukilinganisha na maadhimio ya FAO. Hii inadhihirisha kuwa uzalishaji wetu ni duni na matatizo yatokanayo na lishe duni (Utapiamlo,Kilibatumbo) hayawezi kutoweka kirahishi katika nchi yetu.

Kwa kuyatambua hayo katika sura ya utangulizi, andiko hili limeangazia kuboresha ufugaji wa kuku wa asili na wenye tija katika taswira ya tasnia ya ufugaji bora na maendeleo ya wananchi na mifugo.

Kulingana na kiasi cha mtaji na malengo ya kikundi tajwa, idadi ya kuku wanaotarajiwa kufugwa ni 100 (1:10).Kwa matokeo mazuri na mafanikio katika ujasilimali huu wa ufugaji wa kuku wa asili, yafuatayo ni mambo muhimu ya kuzingatia.

1.1 Sifa na mambo muhimu ya kuzingatia:

I. Mitetea na Jogoo wazuri kutoka katika koo zinazosifika kwa uzalishaji

II. Mabanda bora yaliyojengwa kwa malighafi zipatikanazo kiurahisi

III. Usimamizi na huduma njuri kwa kuku

IV. Chakura bora cha kuku na cha kutosha.

V. Uzuiaji mzuri wa magonjwa ya kuku.

Ikiwa mahitaji ya hapo juu yatafuatwa kikamilifu,mafanikio hayanabudi kukufuata katika ujasiliamali wako.

2.0 MAHITAJI MUHIMU KWA AJILI YA KUANZA UFUGAJI WA KUKU WA ASILI

2.1Jedwali kuonesha idadi ya kuku wa kuanza nao na gharama ya kununulia

NAMBA	HITAJI	GHARAMA/KUKU	JUMLA YA FEDHA
1	MITETEA 90	10,000/=	900,000 /=
2	MAJOGOO 10	15,000/=	150,000/=

2.2 Banda la kuku

Ukubwa wa banda la kufugia kuku inategemeana sana na idadi ya kuku uliotaraji kuanza nao, uwezo wa kifedha na matarajio ya upanukaji wa mradi wako kwa baadaye. Kwa kuzingatia vigezo tajwa, idadi ya kuku kwa eneo na nafasi ya kulia chakula kwa kila kuku, linaweza kujulikana kimahesabu ili kujua banda lako liwe na ukubwa wa kiasi gani.

2.2.1Makisio:

I. Idadi ya kuku watagao =90

Wastani wa mayai yatagwayo /mzunguko/ kuku =8

II. Wastani wa asilimia ya utotoaji/mzunguko =80

III. Wastani wa vifaranga/kuku/mzunguko (80%*8)=6.4

IV. Jumla ya vifaranga/ kuku 90/mzunguko (90*6.4) = 576

2.2.2 Idadi ya kuku kwa mita 1 ya eneo:

JINSIA NA HATUA ZA UKUAJI	(IDADI YA KUKU /M²)	JUMLA YA ENEO (M²)
KUKU WANAOTAGA	KUKU 4 /M²	90/4 =22.5
MAJOGOO	JOGOO 3 /M²	10/3 =3.3
VIFARANGA (SIKU 0-14)	VIFARANGA 15 /M²)	576/15 =38.4

Hivyo basi, jumla ya eneo linalohitajika kulingana na idadi ya kuku iliyooneshwa hapo juu ni 64.2M².

NB: kiasi cha eneo tajwa hapo juu ni kulingana na idadi ya kuku tarajiwa katika mzunguko mmoja wa uzalishaji tu. Kwa kuzingatia makisio ya uzalishaji kwa mwaka, ni lazima kuongeza eneo mara tano zaidi ya eneo la mwazo. Na kwa kila mzunguko mmoja wa uzalishaji eneo halisi litakuwa zaidi ya 64.2M² kwasababu utahitaji eneo kulishia, kunyweshea na kutuzia chakula cha kuku. Hivyo basi, eneo la kuanzia kufugia ni 120M².

3.0 UTENGENEZAJI WA CHAKULA, MIKAKATI YA ULISHAJI NA GHARAMA ZA CHAKULA.

3.1 Chakula cha kuku wanaotaga (Wiki ya 22 hadi 72).

INGREDIENT	INCLUSION LEVEL IN KGS	AVAILABLE CP	CALCULATEDCP	COST/KG FEED	COST/ KG
MAIZE BRAN	46	8.9	4.094	450	20,700.00
MAIZE MEAL	10	10	1	700	7,000.00
SUNF SEED CAKE	10	44	4.4	1000	10,000.00
RICE POLISHING	18	8	1.44	200	3,600.00
FISH MEAL	11	65	7.15	300	3,300.00
DCP	1	0	0	1250	1,250.00
BONE MEAL	1	0	0	400	400.00
SALT	1	0	0	500	500.00
LIMESTONE	2	0	0	500	1,000.00
TOTAL (KGS)	100		18.084		47,750.00

3.2 Chakula cha Vifaranga (Siku ya 1 - 28)

INGREDIENT	INCLUSION LEVEL IN KGS	AVAILABLE CP	CALCULATED CP	COST/KG FEED	COST/ KG
MAIZE BRAN	39.5	8.9	3.5155	450	17,775.00
MAIZE MEAL	11.5	10	1.15	700	8,050.00
SUNF SEED CAKE	12.5	44	5.5	1000	12,500.00
RICE POLISHING	15	8	1.2	200	3,000.00
FISH MEAL	16.5	65	10.725	300	4,950.00
DCP	1	0	0	1250	1,250.00
BONE MEAL	1	0	0	400	400.00
SALT	1	0	0	500	500.00
LIMESTONE	2	0	0	500	1,000.00
TOTAL (KGS)	100		22.0905		49,425.00

3.3 Chakula cha kuku wanaokuwa ( Wiki ya 5 - 16 )

INGREDIENT	INCLUSION LEVEL IN KGS	AVAILABLE CP	CALCULATED CP	COST/KG FEED	COST/ KG
MAIZE BRAN	43	8.9	3.827	450	19,350.00
MAIZE MEAL	12	10	1.2	700	8,400.00
SUNF SEED CAKE	11	44	4.84	1000	11,000.00
RICE POLISHING	17	8	1.36	200	3,400.00
FISH MEAL	12	65	7.8	300	3,600.00
DCP	1	0	0	1250	1,250.00
BONE MEAL	1	0	0	400	400.00
SALT	1	0	0	500	500.00
LIMESTONE	2	0	0	500	1,000.00
TOTAL (KGS)	100		19.027		48,900.00

3.4 Ulishaji wa kuku.

Tofauti na wanyama wengine, kuku wanahitaji kupewa chakula bora chenye mchanganyiko mzuri wa viinilishe kwasababu ya aina ya ukuaji wao ambao hutegemea sana chakula bora katika hatua ya ukifaranga, ukuaji, hatua ya mwisho ya ukuaji na kipindi cha utagaji. Chakula bora cha kuku husaidia ukuaji mzuri wa mifupa na misuli. Ulishaji mzuri wa kuku utamsaidia kuku katika maendeleo mazuri ya kinga za mwili, utagaji mzuri na ongezeko la utagaji wa mayai bora.

Kuku hulishwa mara moja kwa siku na kiasi cha chakula kwa kuku lazima kifuate umri wa kuku na mahitaji katika ukuaji, na uzalishaji.

3.5 Maji ya kunywa ya kuku.

Kama viinilishe vingine, maji ni hitaji la kwanza muhimu la kuku. Maji yana umuhimu mkubwa wa kibaiologia, kikemia, kimakenika na kazi zingine katika mwili wa kila kiumbe hai, katika hatua zote za uhai wake duniani. Hivyo basi, ni muhimu sana kwa kuku kupewa maji safi na yakutosha. Maji lazima yawepo muda wote.

Water should be treated with chlorine before being admitted to chicken. It is important for the health status of the chicken because of E.coli found in the untreated water.

3.6 Nafasi ya kulishia kwa (Tetea, kuku wanaotaga, Jogoo na Vifaranga)

Kabla ya kufanya maamuzi ya kununua vifaa vya kulishia kuku, ni muhimu kujua nafasi inayotumika kwa kuku mmoja kula. Ni muhimu pia kujua kuwa nafasi ya kulishia hutofautiana kati ya kifaranga, jogoo na tetea.

3.6.1 Jedwali kuonyesha nafasi ya kulishia kuku katika hatua tofauti za ukuaji.

HATUA KATIKA UKUAJI	NAFASI YA KULISHIA KATIKA CM
Kifaranga	6
Tetea	9
Kuku wa kutaga	12
Jogoo	15

3.6.2 Gharama elekezi za vifaa vya kulishia na kunyweshea kuku.

KIFAA	UMBO	IDADI YA KUKU/KIFAA	GHARAMA / KIFAA	GHARAMA/ IDADI YA VIFAA TARAJIWA
Kifaa cha kulishia vifaranga	Dishi	50	10,000/=	576 chicks/50= 11*10,000=110,000/=
Kifaa cha kunyweshea vifaranga	Mviringo chenye mshikio	30	4,500/=	19*4500 =85,500/=
Kifaa kulishia kuku	Mviringo chenye mshikio	10	5,500/=	10*5,500= 55,000/=
Poultry drinker

NB: Katika ufugaji wa kuku, chakula na ulishaji wa kuku huchukua 70% ya gharama zote za uzalishaji. Ni muhimu sana kufahamu hili kwasababu wafugaji wengi huwa na mafanikio duni katika ufugaji wa kuku kwasababu ya kutokutilia maanani kuhusu chakula cha kuku katika plani ya ufugaji na uwekezaji wao. Mfugaji yeyote atakaye thubutu kumudu gharama za chakula na chanjo hakika watafanikiwa katika uwekezaji wao.

Mfugaji lazima afahamu pia kwamba, matumizi mazuri ya chakula, maji na chanjo, hupunguza gharama za uzalishaji ambazo zitasaidia kuzalisha katika gharama ndogo na kupata faida nzuri.

4.0 USALAMA WA VIUMBE HAI NA UDHIBITI MATHUBUTI WA MAGONJWA.

Usalama wa viumbe hai ni mambo yote yafanyikayo katika shamba la kuku ili kuzuia wasishambuliwe na magonjwa au wadudu wasababishao magonjwa au vifo vya kuku shambani. Tunaweza kuzuia magonjwa au maambukizi kwa kufanya vitu vifuatavyo:

I. Ni muhimu chanjo zifanywe kwa muda na umri muafaka.

II. Tumia dawa za kuangamiza wadudu katika kuoshea vifaa au nyumba ya kuku kabla ya kuwaweka kwenye nyumba hiyo.

III. Watenge kuku walionunuliwa na kuwapa chanjo kabla hawajachanganywa na wenzao.

IV. Zuia watu wasiohusika na wanyama wengine wasiingie katika nyumba ya kuku.

V. Kuku wagonjwa wanapasa kutengwa mara moja na kutibiwa wakiwa peke yao.

VI. Kuku waliokufa ni lazima wafukiwe katika shimo la mizoga.

VII. Kuku wa umri tofauti ni muhimu wakae tofauti.

4.1 Mpangilio wa chanjo kwa kuku wazazi.

Katika ufugaji wa kuku, kinga ya magonjwa ni muhimu sana kuliko kutibu. Mkakati mzuri wa utunzaji wa kuku unahusisha sana chanjo na chakula. Ikiwa chanjo zitafanyika kiufasaha, afya za kuku zitaimarika kwa 95% na 5% tu ndio itakayokuwa ni gharama ya matibabu.

4.1.1 Jedwali kuonesha mpangilio wa chanjo na gharama kwa kila chanjo.

No.	UMRI	CHANJO	SEHEMU	GHARAMA
1	Siku 1	mareks	Katikati ya ngozi na nyama
2	Siku 3	Newcastle	Tone kwenye jicho/ maji ya kunywa	6000/=/vial/vifaranga 100
3	Siku 7	paracox	Maji ya kunywa
4	Siku 12	IB-91	kunyunyiza
5	Siku 14	IBD-78	Maji ya kunywa
6	Siku 21	Newcastle	Eye drop/ drinking water	6000/=/vial/vifaranga 100
7	Siku 26	IBD-78	Maji ya kunywa
8	Siku 56	Salenvact	Katikati ya misuli ya kifua
9	Siku 70	AE +Fowl pox	Kwenye bawa
10	Siku 98	Salenvact	Katikati ya misuli ya kifua
11	Siku 120	IBH-120	Nyunyiza
12	Siku 126	MG (Microplasma gullisepticum)	Katikati ya ngozi na nyama

NB: Kila chanjo iliyo ainishwa hapo juu ni muhimu kwa afya za kuku. Hivyo basi, USIENDE ‘‘KINYUME NA MPANGILIO HUO

5.0 MAKISIO YA UZALISHAJI KWA MWAKA ANNUAL PRODUCTION ESTIMATE

MOTHS	No. F PS	No. EGGS/ HEN	TOTAL EGGS	% HATCH	No.CHICKS	No.CHICKS/HEN/CYCLE	MORTALITY %	LIVE CHICKEN
1	90	6	540	0.75	405	4.5	0.14	348.3
2	90	7	630	0.75	472.5	5.25	0.14	406.35
3	90	8	720	0.8	576	6.4	0.14	495.36
4	90	8	720	0.82	590.4	6.56	0.14	507.74
5	90	8	720	0.82	590.4	6.56	0.14	507.74
6	90	8	720	0.82	590.4	6.56	0.14	507.74
7	90	8	720	0.82	590.4	6.56	0.14	507.74
8	90	8	720	0.82	590.4	6.56	0.14	507.74
SUBTOTAL			5490	0.8	4392	6.11875

9	180	8	1440	0.82	1180.8	13.12	0.14	1015.4
10	180	8	1440	0.82	1180.8	13.12	0.14	1015.4
11	180	8	1440	0.82	1180.8	13.12	0.14	1015.4
12	180	8	1440	0.82	1180.8	13.12	0.14	1015.4
MAIN TOTAL			5760	0.82	4723.2	52.48	0.14	4061.9

Imeandaliwa na District Zoo Sanitary Inspector.

Mandela meckson Mwasikili

Musoma DC.

mandela poultry and piggery farm

Tuesday, 26 April 2016

Ufugaji bora wa kuku wa asili

1.0 UTANGULIZI